پایداری به عنوان وجه وصفی توسعه ، وضعیتی است که در آن ؛ مطلوب بودن و امکانات موجود در طول زمان کاهش پیدا نمیکند و از کلمه Sus ) Sustenere، یعنی از پایین و Tenere یعنی نگهداشتن ) به معنای زنده نگهداشتن یا نگهداشتن گرفته شده است که بر ،حمایت یا دوام بلند مدت دلالت میکند.

 پایداری در معنای وسیع خود به توانا یی جامعه، اکوسیستم یا هرسیستم جاری برای تداوم کارکرد در آینده نامحدود اطلاق می شود، بدون اینکه به طور اجبار در نتیجه تحلیل رفتن منابعی که سیستم به آن وابسته است یا به دلیل تحمیل بار بیش از حد روی آنها، به ضعف کشیده شود.

 از طرف دیگر توانایی سیستم برای استقامت و پایایی به گونه ای اجتناب ناپذیر وابسته به موفقیتی است که سیستم در ایجاد ارتباط با محیط بیرو نی کسب میکند؛ به عبارت دیگر پایداری سیستم به طور کامل وابسته به قابلیت سیستم برای سازگاری و انطباق ، تغییر و تحول و پاسخگو یی به محیط است و از آنجا که محیط به نوبه خود همواره در حال تغییر است ، این فر ایند سازگاری و انطباق سیستم باید یک فر ایند پویا و حساس باشد  . بنابراین :

سیستم پایدار به کارکرد مناسب درونی و به رابطه سازگار با محیط و به عبارت بهتر به پایداری در درون و به پایداری در بیرون ( در تعامل با محیط ) نیازمند است تا در مجموع به عنوان سیستم پایدار عمل کند.

 در واقع پایداری در عمل موازنه ای بین ضرورتهای زیست محیطی و نیازهای توسعه است و از دو طریق محقق می شود: کاهش فشارها و افزایش ظرفیتهای موجود.

بنابراین شرایط اصلی پایداری عبارتند از :

1. سیستمها باید با شرایط محلی و زیست محیطی سازگار باشند؛

2. سیستمها باید با نیازهای آتی و اهداف مورد نظر قابلیت سازگاری داشته باشند؛

3. سیستمها باید نسبت به تغییرات، انطباق پذیری کافی داشته باشند و در صورت تخریب سیستم در اثر وقوع حوادث ناخواسته با صرف کمترین هزینه ترمیم شوند؛

4. گسترش سیستمها نباید باعث وارد آوردن آسیب به سیستمهای حافظ زندگی انسان مانند آب و هوا ، خاک و سیستمهای بیولوژیکی شود.

انواع پایداری

پایداری به 2 دسته تقسیم می شود :

- پایداری سطحی ( کوتاه مدت و نمادین )

-پایداری عمیق ( بلند مدت و بنیادین )

پایداری سطحی روی کارایی و استراتژی های جایگزین با توجه به مصرف منابع متمرکز می شود و معمولاً اهداف غالب در جامعه را بدون پرسش می پذیرد و برای حل مسائل، راه حلهای درمانی را هدف گذاری می کند. پایداری عمیق ، اهداف را در ارتباط با ارزشهای بالاتر ارزشیابی میکند و سیستمهای لازم را با توجه به محدودیتهای اکولوژیکی برای دستیابی به این اهداف طراحی می کند.

سازمان حفاظت محیط زیست بر اساس ماده ۶ قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست و وظایفی که به لحاظ انجام مطالعات و بررسیهای زیست محیطی پیش بینی شده بود در سال ۱۳۵۴در ساختار تشکیلاتی خود یک بخش ویژه بنام دفتر بررسی اثرات توسعه ایجاد نمود که وظیفه این دفتر بر اساس شرح وظایف مصوب بررسی اثرات فعالیتهای مختلف در محیط زیست بود.

 در سال ۱۳۵۸ با کوچک شدن ساختار تشکیلاتی سازمان دفتر بررسی اثرات توسعه نیز منحل شد. مجددا در سالهای اخیر واحد مذکور با عنوان دفتر ارزیابی زیست محیطی در حوزه معاونت محیط زیست انسانی سازمان ایجاد گردید و اجرای مقررات نظارتی مربوط به ارزیابی اثرات زیست محیطی طرح ها و پروژه های توسعه را بر عهده گرفت.

مطالعه وتحقیق در زمینه سیاستهای مدیریت حفاظت محیط زیست با هدف دراز مدت افزایش کیفیت محیط زیست در سطح کشور با همکاری واحدهای ذی ربط مطالعه، شناسایی، ارزیابی و تعیین ظرفیت قابل تحمل بیوم های کشور جهت آماده سازی سرزمین و برقراری زمینه توسعه منطقه ای و ملی بر مبنای شاخص های زیست محیطی.



مطالعه، شناسایی، ارزیابی بیو م های کشور جهت مکان یابی برای کاربری های گوناگون زمین با استفاده از شاخص های زیست محیطی منطقه ای بمنظور ممانعت از تخریب محیط و کاهش تخریب تا حد ممکن و نیز تهیه ضوابط امکان یابی بر اساس شرایط منطقه ای.



مطالعه و تحقیق در زمینه چگونگی بهره برداری ار منابع طبیعی قابل تجدید و غیر قابل تجدید با همکاری واحدهای ذی ربط بمنظور حفظ و تداوم بازدهی این منابع.



تحقیق در زمینه امکانات پیشگیری از زیانهای ناشی از فعالیتهای اقتصادی بر عوامل زیست محیطی و نیز ارائه گزینه هایی که از کمترین اثرات نامطلوب بر محیط زیست برخوردار باشند.



مطالعه در زمینه مسائل زیست محیطی ناشی از جمعیت و محیط زیست مصنوع بمنظور ارائه گزینه های مناسب جهت پیشگیری از بروز اثرات سوء جابجایی، مهاجرت، حاشیه نشینی و سایر پدید ه های شهرنشینی در محیط زیست.



بررسی ارزیابی کلیه طرحهای عمرانی، خدماتی، صنعتی، تولیدی شهری و کشاورزی بمنظور پیشگیری از تخریب محیط زیست و یا کاهش تخریب تا حداقل ممکن.



تهیه و تنظیم الگوی تغییرات اکولوژیک زیست محیطی منتج از طرح های آبادانی و بهره برداری در حال اجرا و آینده کشور.


بررسی و تحقیق بمنظور شناخت علل بروز اثرات زیست محیطی ناشی از طرحهای توسعه شهری، صنعتی، کشاورزی ، خدماتی و تولیدی بر محیط زیست و ارائه گزینه های مناسب جهت کاهش و یا جبران اثرات نامطلوب آنها.

چکیده

امروزه برای رسیدن به توسعه پایدار توجه به صنایعی است که ضمن حفظ اصول محیط زیست موجب بهتر شدن زندگی افراد جامعه و بهره برداری اصولی از منابع، مخاطرات جدی برای نسل آینده را به دنبال نداشته باشد. ارزیابی اثرات زیست محیطی صنعت سیمان می تواند زمینه ساز توسعه باشد. تولیدکنندگان بزرگ جهانی این محصول با انجام اقدامات اصلاحی و رعایت اصول زیست محیطی بهسازی صنایع خود و اعمال مدیریت فنی با بهره برداری صحیح از منابع خویش توانسته اند، بخش زیادی از در آمد تجاری خود را از این صنعت بدست آورند. درکشور ما ارزیابی اثرات زیست محیطی در عین حال که موضوع و مفهوم جدیدی است ولی به لحاظ سابقه تاریخی می توان نشانه ها و احکامی را با عناوین دیگر و بشکل ساده تر در مقررات زیست محیطی قبلی ایران جستجو نمود. صنعت سیمان دارای پتانسیل های نهفته فراوان که بیشترین رشد و تأثیر را در اقتصاد کشور ما داشته و روند روبه فزاینده ای نیزدارد. ارزیابی یکی از روش های مقبول برای دستیابی به اهداف توسعه پایداراست و می تواند به عنوان یک ابزار برنامه ریزی دردسترس برنامه ریزان، مدیران و تصمیم گیرندگان قرارگیرد. نقش و سهم تأثیر صنعت سیمان در اقتصادکشوراز انتقال مواد اولیه استخراج شده و حمل و نقل سالانه آن حدود 15% می باشد. صنعت سیمان در توسعه بخش های دیگر جامعه مانند ساخت جاده، اتوبان، اسکله های دریایی، راه آهن، فرودگاه، ترمینال های حمل و نقل و ساخت سدها، شبکه های آبیاری نیروگاهها، صنایع فولاد، و پترو شیمی، سایر صنایع کشور، ساخت مسکن و..سهم زیادی داشته،که دراین نوشتارضمن طرح ضرورت ارزیابی اثرات زیست محیطی، پیشنهاداتی برای بهبود استفاده بهینه ازاین صنعت و نقش آن در توسعه پایدار نیز ارائه می گردد.


مقدمه

با توجه به نقشی که صنعت سیمان در توسعه پایدار دارد در این مقاله سعی شده است که برای بهره برداری اصولی از منابع رعایت اصول زیست محیطی در مراحل مختلف تولید سیمان جهت کمک به تصمیم گیرندگان برای در آمدزایی کلان در این صنعت به همه ابعاد توسعه توجه شود. تا منابعی که نسلهای آینده نیز باید از آن استفاده نمایند را تهدید ننماید. سرمایه گذاری در مراحل مختلف تهیه سیمان اعم از، استخراج مواد اولیه، بارگیری، خردایش مواد در سنگ شکن، استخراج و کارایی حرارتی کارخانه .... نه تنها موجب حفظ محیط زیست، به رشد و در آمد زایی کار خانه سیمان کمک خواهد نمود. لذا مدیریت صحیح و اصولی در صنعت سیمان نیاز به ارزیابی عملکردی برای توسعه پایدار دارد.که این ارزیابی براساس استاندارهای جهانی و بروز نیز باشد. لذا فرایندهای توسعه بدون ارزیابی و برنامه های زیست محیطی پیکره طبیعی کشوررا که در قلمرو مناطق خشک ونیمه خشک جهان واقع شده در چالش و رویاروئی تخریب تخریب های گسترده وآلودگی های متعددزیست محیطی که منجر به کاهش کیفیت های زیستی انسانهای ساکن این مرزو بوم می شوند، مواجه نموده است. برای اطمینان پذیری از حفظ محیط زیست و رعایت اهداف توسعه پایدار و نیز هدایت ومدیریت منطقی طرحها و پروژه های توسعه در ایران، آن دسته از صنایعی که دارای پیامدهای ناسازگار (صنایع سیمان) در محیط زیست هستند، ملزم به رعایت اصول زیست محیطی بوده، چراکه علل و انگیزه ها و عوامل آلودگی و تخریب محیط زیست تا کنون هرچه بوده چناچه در بکار گیری ابزارهای علمی، فنی و مدیریتی در جهت مقابله با بحرانها و معظلات موجود اقدام نگردد، دور نمای آتی بسیار نگران کننده خواهد بود. ضروری است که همیشه شاخص های اصلی ارزیابی زیست محیطی جهت تحقق استانداردها برای توسعه پایدار در صنعت سیمان مورد نظر قرار گیرد.



روندارزیابی اثرات توسعه پایدار در کشورهای جهان و ایران

در دهه های 1950و1960 میلادی مشخص گردید که تعداد زیادی از صنایع وپروژه های عمرانی باعث ایجاد پیامدهای زیست محیطی پیش بینی نشده و ناخواسته می شوند. به همین دلیل در اول ژانویه 1970، ایالات متحده آمریکا بعنوان نخستین کشور در جهان، اولین قانون ارزیابی اثرات زیست محیطی را برای پروژه های بزرگ وعمده الزامی نمود. در پی تلاشهای متخصصین محیط زیست ارزیابی اثرات زیست محیطی بصورت موردی در بسیاری از کشورها بصورت قانونی مطرح گردید و در تعدای از آنها در شرایطی که هنوز آئین نامه های اجرایی وجود نداشت، اقداماتی در این زمینه صورت گرفت. در نتیجه فعالیت در زمینه ایجاد وتوسعه در مورد ارزیابی، اصول، مبانی، مفاهیم ومتدولوژی آن نیز پیشرفت قابل ملاحظه ای کرده است که نهایتاْ منجر به انتشار بیانیه ها واعلامیه های اثرات زیست محیطی، کتب، مجلات و مقالات علمی متعددی که حاوی پیشنهاداتی در مورد روشها و شیوه های مربوط به ارزیابی بوده اند گردید. تا سال 1976 فقط ایالات متحده آمریکا 26 کتاب و 89 روش در دسترس متخصصان محیط زیست قرارگرفت.

در سالیان اخیر، علاقمندی فزاینده ای در رابطه با ارزیابی اثرات زیست محیطی در کشورهای در حال توسعه ظهور کرده است. از جدید ترین مواردی که در این زمینه اهمیت خاصی دارد، برگزاری کنفرانس« محیط زیست و توسعه» است که از 3تا 14 ژوئن 1992 از سوی سازمان ملل متحد در شهرریودو ژانیرو در کشور برزیل تشکیل گردید. در اصل های مختلف بیانیه نهایی کنفرانس (بویژه اصل های2،4،10و15) در موارد مختلف حفظ محیط زیست و همکاری مردم ومسئولین در سطوح ملی وبین المللی مورد تأکید قرار گرفت. در اصل 17 این بیانیه لزوم ارزیابی اثرات زیست محیطی پروژه هایی که اثرات منفی و مهم احتمالی بر محیط زیست می گذارند تصریح شده است. اصل 17 بیان می دارد که:

« باید فعالیتهایی را که احتمال می رود تأثیر مخرب قابل توجهی بر محیط زیست بگذارند و مقام مملکتی صالحی قرار است در باره آن تصمیم بگیرد از نظر اثرات زیست محیطی بررسی شوند و این یکی از ابزارهای ملی در هرکشوری است.»

بدلیل آگاهی و اعتقاد جهانی نسبت به اهمیت ارزیابی زیست محیطی و فعالیتهایی که در طی سالهای مختلف در دنیا انجام گرفته برنامه محیط زیست سازمان ملل(یونپUNEP) و نیز اداره بهداشت بانک جهانی، دستور العمل هایی صادر نموده اند که بنابر آن قبل از تصویب بودجه لازم برای اجرای طرحهای بزرگ توسعه و هرگونه سرمایه گذاری از طریق کمک و وام، باید اثرات حاصله از اجرای آن طرحها بر محیط زیست ارزیابی گردند.

یکی دیگر از سازمانهای فعّال، مرکز مطالعات زیست محیطی (CEHA) وابسته به بخش شرقی مدیترانه(EMRO) سازمان بهداشت جهانی (WHO) می باشد که در سال 1985 تشکیل گردیده و در پایتخت کشور اردن مستقر است. کشور ایران نیز در این مرکز عضویت دارد.

در اجلاس های مرکز مطالعات زیست محیطی بجز فعالیتهای مربوط به بهداشت محیط، بر مسائل ارزیابی زیست محیطی نیز تأکید می گردد و دستور الملهایی در این زمینه صادر می شود. هر چند که فعالیتهای آن هنوز در مقام مقایسه همطراز با فعالیتهای سایر ارگانهای بین المللی قرار نمی گیرد. کمیسیون اقتصادی – اجتماعی آسیا و اقیانوسیه سازمان ملل متحد (ESCAP) که وابسته به جنوب آسیا و اقیانوسیه (ازادارات چهارگانه سازمان بهداشت جهانی ) است از دهه1970 چندین اجلاس برای ارتقاء مسائل مربوط به ارزیابی اثرات توسعه تشکیل داده است. درطی این مدت بسیاری از کشورهای عضو، مسئله ارزیابی را در مقررات داخلی خود مورد نظر قرار داده اند. این سازمان در سال 1985، رهنمودهایی در زمینه ارزیابی برای برنامه ریزان وتصمیم گیرندگان انتشار داده و چندین دستورالعمل و رهنمود، می توان به پروژه های کشاورزی، حمل و نقل، توسعه صنعتی و توسعه منابع آب اشاره نمود.

در کشور ما ارزیابی اثرات زیست محیطی در عین حال که موضوع و مفهوم جدیدی است ولی به لحاظ سابقه تاریخی می توان نشانه ها و احکامی را با عناوین دیگر و بشکل ساده تر در مقررات زیست محیطی قبلی ایران جستجو نمود.

در مقررات گذشته، اصطلاح متداول و شناخته شده ای تحت عنوان ارزیابی زیست محیطی یا ارزیابی اثرات زیست محیطی (EIA) در ایران وجود نداشت و حتی انجام مراحل ارزیابی نیز در شکل و مفهوم حاضر در مقررات قانونی گذشته پیش بینی نگردیده بود. برای نخستین بار در سال 1354 در آئین نامه جلوگیری از آلودگی هوا مصوب 29/4/1354 کمیسیون مجلسین وقت، صدور پروانه تأسیس هر نوع کار خانه وکار گاه جدید وتوسعه وتغییر کارخانجات وکارگاههای موجود موکول به رعایت مقررات و ضوابط حفاظت و بهسازی محیط زیست شده بود. البته در این زمینه عملاً و فقط یک مبحث از ارزیابی زیست محیطی یعنی استقرار(که از مباحث اساسی و عمده آن نیز می باشد) ملاک عمل قرار گرفته و رعایت می شد و دامنه آن، بررسی و رعایت مقررات و ضوابط زیست محیطی یا ارزیابی موضوع صرفاً از جهت تعیین محل استقرار کارخانجات وکارگاهها و یا نهایتاً توسعه و تغییر محل کارخانجات بود، بنحوی که احداث صنایع در محل کمترین پیامدهای زیست محیطی را داشته باشد.

با بررسی ماده 17 آئین نامه جلوگیری از آلودگی هوا مشخص می شودکه بجزکارخانجات وکار گاهها هیچ یک از طرحها و پروژه های دیگر مشمول ضوابط استقرار نبوده و اصولاً ارزیابی اثرات زیست محیطی انجام نمی گرفت. معهذا با وجود خلاء قانونی که تا سال 1373 در این مورد وجود داشت، سازمان حفاظت محیط زیست بر اساس ماده 6 قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست و وظایفی که جهت انجام مطالعات و بررسیهای زیست محیطی پیش بینی شده بود، در سال 1354 در ساختار تشکیلاتی خود یک بخش ویژه بنام بررسی اثرات توسعه پیش بینی و ایجاد نمود.

در سال 1358 با کوچک شدن ساختار تشکیلاتی سازمان حفاظت محیط زیست، دفتر بررسی اثرات توسعه منحل گردید. مجدداً در سالهای اخیر، واحد مذکور با عنوان دفتر ارزیابی زیست محیطی در حوزه معاونت محیط زیست انسانی این سازمان ایجاد گردیده و اجرای مقررات نظارتی مربوط به ارزیابی اثرات زیست محیطی طرحها و پروژه های توسعه را بر عهده دارد.




ضرورت ارزیابی اثرات زیست محیطی کارخانه سیمان در توسعه پایدار

بررسی سوابق موضوعی اجرای طرحها و پروژه های عمرانی درکشور بخصوص استان ایلام (ضعف سرمایه گذاری، دور بودن استان از مراکز ارتباطی، داشتن مرز طولانی با کشور عراق و هشت سال جنگ تحمیلی، عدم توسعه زیر ساخت های گردشگری و......) نشان می دهد که در برنامه ریزهای گذشته، به مانند بسیاری از کشورهای در حال توسعه و حتی بعضی از دیگر استانهای کشور خودمان، اهمیت و ارزشهای منابع طبیعی و محیط زیست از دیدگاه تصمیم گیران پنهان بوده و بسیاری از آنها بدون توجه به ملاحظات زیست محیطی طراحی و بهره برداری گردیده اند. حاصل و پیامدهای چنین اقداماتی بروز آلودگیهای مختلف و تخریب و تهی سازی شدید منابع طبیعی در کشور بوده است. مسلماً کارخانجات سیمان را نیز می توان در زمره طرحها و پروژه هایی محسوب نمود که از اثرات کوتاه و بلند مدت زیست محیطی، که مانعی برای نقش صنعت سیمان درتوسعه پایدار می باشند.

در حال حاضر، هدف نهایی از حفاظت محیط زیست، دستیابی به توسعه پایدار در قالب بر نامه های اقتصادی هماهنگ با اصول حفاظت از محیط زیست و ممانعت از تخریب و تهی سازی منابع تجدید شونده و غیر قابل تجدید می باشد. از اینرو برای حل بنیادی مشکلات بحرانی محیط زیست می باید دیدگاههای کلان و زیر بنایی توسعه منطبق با قانونمندیهای حفاظت محیط زیست طراحی شود و هرگونه سیاستگزاری و برنامه ریزهای توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی آینده کشور بر شالوده حفاظت محیط زیست، منابع طبیعی و بهره وری خردمندانه از این منابع با نگرش ایجاد تعادل و تناسب بین قانونمندیهای محیط زیست و توسعه پایدار صورت گیرد. کاربرد ارزیابی اثرات زیست محیطی به عنوان یکی از ابزارهای مدیریت محیط زیست، چنانکه از سه دهه قبل در بسیاری از کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه معمول می باشد، الزام استفاده از این نگرش را برای صنایعی نظیر صنایع سیمان تأکید می نماید.



اهداف ارزیابی اثرات زیست محیطی صنایع سیمان در توسعه پایدار

مهمترین هدف انجام ارزیابی اثرات زیست محیطی، اطمینان یافتن از رعایت سیاست ها واهداف تعیین شده در بر نامه ها و فعالیتهای یک طرح یا پروژه در راستای ضوابط، معیارها، قوانین و مقررات زیست محیطی دولتی می باشد. از این رو یک گزارش ارزیابی اثرات یک صنعت(سیمان) باید شامل کلیه مباحث مربوط به اثرات مهم و برجسته یک پروژه پیشنهادی بوده و با ارائه گزینه های منطقی و مقبول که دارای حداقل اثرات و در برگیرنده کلیه شرایط ارتقای کیفیت محیط زیست انسانها باشد حداکثر اعتماد و اطمینان را در سطوح تصمیم گیرندگان و مردم ایجاد نماید. براساس موارد فوق اهداف ارزیابی اثرات زیست محیطی توسعه پایدار صنعت سیمان را می توان در زمینه های زیر خلاصه نمود:
محو و ترمیم خسارات وارد بر محیط زیست
افزایش سطح آگاهی جامعه
استفاده از نظرات عموم جامعه در فرایند تصمیم گیری
شناخت مسائل و مشکلات خسارت بار زیست محیطی که احتمال وقوع آنها وجود داشته و دارد.
پیش بینی بروز اثرات و پیامدهای زیست محیطی مهم و پایدار
تعادل بخشی بین اهداف بلند مدت توسعه و ضرورت برخورداری اکثریت مردم از منابع توسعه در راستای حفاظت محیط زیست
ازدیاد سطوح همکاری و هماهنگی ها بین سازمانهای دولتی و خصوصی
حفظ کیفیت منابع تجدید پذیر برای بهره برداری از بیشترین بازده با نگهداشت صحیح چرخه های حیاتی
فراهم آوری زندگی سالم و فعّالی برای جامعه
شناساندن روش های صحیح استفاده از محیط زیست
شناخت مسائل و مشکلات بحرانی محیط زیست که نیاز به بررسی، مطالعه کنترل و مراقبت دارند.

الف- نیازها و ضرورت ها

ارزیابی یکی از روش های مقبول برای دستیابی به اهداف توسعه پایدار است و می تواند به عنوان یک ابزار برنامه ریزی در دسترس برنامه ریزان، مدیران و تصمیم گیرندگان قرار گیرد تا بر اساس آن بتواند اثرات بالقوه زیست محیطی که در نتیجه اجرای پروژه های عمرانی و توسعه پایدار می شوند را شناسایی نموده وگزینه های منطقی جهت رفع یا کاهش آنها انتخاب کنند.

نگرانی های مختلفی که از اجرای یک پروژه در محیط زیست حاصل می گردد روز به روز در حال افزایش است. دولتها و سازمانهای بین المللی نیز در پی فراهم نمودن ضوابطی می باشند که بتوانند کار فرمایان پروژه ها وهمچنین مسئولین طرحهای توسعه را قانوناً ملزم به انجام ارزیابی نمایند. از این رو نیاز به ارزیابی جایگاه خاصی درکشورهای جهان یافته وکلیه مسئولین وکار فرمایان دولتی و خصوصی ذیربط، متخصصین، افراد جامعه و نمایندگان آنها مایل به شناسایی فعالیتهای مختلف یک طرح یا پروژه پیشنهادی و شناخت اثرات احتمالی آن باشند. این تمایل بر اساس نیاز های زیر شکل می گیرد:
مسئولین طرحها و پروژه ها نیاز مند آگاهی از نحوه مکان یابی، اجرای پروژه و نیز کاهش اثرات احتمالی آن می باشند.
افرادی که برای پروژه ها سرمایه گذاری می نمایند مایلند آگاه شوند که اثرات طرح یا پروژه بر چرخه فعالیت های آن چگونه است و چه خسارت و زیان هایی از این طریق بر طرح و یا پروژه وارد می آید.
مسئولین دولتی تمایل دارند که آگاه شوند طرح یا پروژه پیشنهادی چه اثراتی بر دیگر پروژه ها خواهد گذاشت. برنامه ریزان منطقه ای نیازمند آگاهی از اثرگذاری پروژه یا پروژه های مشابه برطرحهای توسعه و کاربری زمین می باشند.
جامعه محلی و یا نمایندگان آنها مایلند آگاه شوند که طرح یا پروژه پیشنهادی چه تأثیری بر کیفیت زندگی آنان می گذارد.
سیاسگزاران نیاز به آگاهی از تأثیر پذیری افراد و نتایج حاصله دارند.

با توجه به موارد فوق که تنها بخشی از ضرورتها را شامل می شود، ارزیابی برای کلیه افراد و گروهایی که دربرنامه ریزی توسعه و اجرای طرحها و ادامه فعالیت پروژه ها نقش دارند و یا تحت تأثیرآن واقع می شوند اهمیت اساسی خواهد یافت. به عبارت دیگراز این طریق محیط زیست سا لم تری درکوتاه مدت قابل دسترس خواهد بود.

ب- منافع جمعی ارزیابی نقش صنعت سیمان درتوسعه پایدار

ارزیابی زیست محیطی را می توان به عنوان مکانیسمی که با ارائه راههای استفاده صحیح و منطقی از منابع انسانی و طبیعی سبب کاهش هزینه ها شده و در بر نامه ریزی کوتاه مدت و بلند مدت اثرات قابل توجهی دارد محسوب نمود. آگاهی ودانش عموم جامعه نیز با توجه به اینکه ارزیابی در ارتباط با فرآیند برنامه ریزی ها قرار می گیرد، افزایش می یابد. مجریان طرح ها و پروژه ها در زمان بندی تعیین شده قادر به کاهش هزینه ها می گردند. در نتیجه فشار براعتبارات مالی دولت کمتر می شود. از سوی دیگر، ارزیابی به دلیل ایجاد تسریع در بر نامه ریزی ها، موجب حفاظت هر چه بیشتر منابع گردیده از بروز اثرات جبران ناپذیر بر محیط زیست و منابع طبیعی جلوگیری می نماید.

عمده ترین منافع انجام ارزیابی مستمر یک صنعت(سیمان) را می توان به شرح زیر خلاصه نمود:

رفع نارضایتی جامعه
از بین بردن ناسازگاری بین افراد جامعه و ارگانهای دولتی
افزایش کیفیت محیط زیست
اعتبار بخشیدن به دولت در سطوح بین المللی
ایجاد برنامه ریزی مناسب
افزایش آگاهی و دانش زیست محیطی در سطوح مختلف جامعه، مسئولین و تصمیم گیران
افزایش قدرت اجرایی به قوانین ومقررات

با توجه به اینکه کارخانه سیمان غالباً از اثرات و پیامدهای ناسازگار زیست محیطی بر خوردار می باشند، اگر ملاحظات زیست محیطی در ادامه فعالیت و توسعه این گونه تأسیسات بزرگ و پر هزینه صورت نگیرد، حداقل پیامدهای زیست محیطی را در مناطق تحت نفوذ خود ایجاد می نمایند.



نتایج

با توجه به قدمت نزدیک به یک قرن( تقریباً75ساله) این صنعت، دارای پتانسیل های نهفته فراوان بیشترین رشد و تأثیر را در اقتصاد کشور ما داشته و روند روبه فزاینده ای نیزدارد. از میزان تولید 100تن در روز اوایل انقلاب، هم اکنون با ظرفیت تولیدی 200000 تن در روز بزرگترین کشور تولید کننده در منطقه خاور میانه هستیم. ایرانیان باستان نیز از آهک آبی در ساخت ابنیه تاریخی از آن استفاده می نموده اند.(سیمان از پخت آهک در مجاورت اکسیدهای آهن، سیلسیوم، آلومینیوم تهیه می گردد ). نقشه زمین شناسی کشورنشان می دهد که سنگ آهک یکی از اصلی ترین سنگهای تشکیل دهنده سازه های زمین شناسی سنگ کره، که حدود 20 درصد سطح لیتوسفر را این نوع سنگ تشکیل می دهد. صنعت سیمان سهم زیادی در رشد صنعتی کشور به خود اختصاص داده است. ظرفیت تولیدی در سال 1357 با شروع انقلاب شکوهمند اسلامی 8 میلیون تن در سال بوده که امروزه با رشد 60 میلیون تن در سال از رشد 750% نسبت به اوایل انقلاب، و هم اکنون از رشد 300% در دهه اخیر بر خوردار می باشد. تعداد کارخانه سیمان در حال تولید کشور53 واحد و تعداد پروژه های در دست اجرای این صنعت تا پایان سال 1390 شمسی معادل 44واحد برآورد می گردد. تولید سیمان کل جهان تا سال 2007 میلادی معادل 2799 میلیون تن و تا سال 2009 میلادی، با داشتن 4% رشد مصرف 2981 میلیون تن است، که 64% آن در قاره کهن آسیا، 5/15 درصد در قاره اروپا، 5/11 درصد در آمریکا وآمریکای لاتین، مابقی در قاره آفریقا و استرالیا تولید می گردد. در حال حاضر سهم بخش خصوصی 15% از کل واحد های تولیدی صنعت سیمان کشور را به خود اختصاص داده، از پروژه های در حال حاضر طی سه سال آینده به بهره برداری خواهد رسید، که 22 واحد به بخش خصوصی و سهم تولیدی این بخش به 40 درصد خواهد رسید. نقش و سهم تأثیر صنعت سیمان در اقتصاد کشور از انتقال مواد اولیه استخراج شده و حمل و نقل سالانه آن حدود 15% می باشد.سیمان تولیدی در توسعه بخش های دیگر جامعه مانند ساخت جاده، اتوبان، اسکله های دریایی، راه آهن، فرودگاه، ترمینال های حمل و نقل و ساخت سدها، شبکه های آبیاری نیروگاهها، صنایع فولاد، وپترو شیمی، سایر صنایع کشور، در ساخت مسکن و.. قابل بحث و بررسی می باشد. که در این میان به نقش این صنعت در سد سازی و ساخت مسکن بخاطر اهمیت و ارتباطی که با صنعت سیمان وتوسعه پایدار دارد، اشاره می گردد. تا سال 1400شمسی 220 سد در دست مطالعه و اجرا که تاکنون از 81 سد در دست اجرا و بهره برداری 800هزار هکتار شبکه آبیاری و زهکشی و تأثیر آن در توسعه اراضی کشاورزی واضح است. ساخت سدها جهت تولید برق و ذخیره آب شرب وکشاورزی و افزایش ظرفیت تولیدی برق آبی از 5000مگاوات به 25000هزار مگاوات و تأمین 19% از نیاز برق کشور سه برابر ظرفیت کنونی که (6%) می باشد، اشتغال زایی ایجاد موقعیت های شغلی جدید بصورت مستقیم و غیر مستقیم با صنعت سیمان مرتبط می باشد. در صنعت ساختمان سازی و ساخت مسکن،‌ اگر سالیانه حد اقل1500000 واحد با متراژ متوسط هر واحد 100متر زیر بنا داشته باشد، زیر بنایی حدود 150000000 میلیون متر مربع سازه احداث می گردد، با فرض اینکه اجرای این تعداد واحد بصورت بتونی، فلزی و یا ترکیبی، اگر برای هر متر مربع100کیلوگرم سیمان مصرف شود در سال 15میلیون تن سیمان وارزش بنای احداثی معادل 375000میلیون ریال است، که با افزایش 5% ساخت و سازهای روستایی کشور ارزش بنای ایجاد شده به 393000میلیون ریال افزایش و اهمیت صنعت سیمان را در توسعه پایدار و قراردادن آن درسبد حمایتی از طرف دولت و تعدیل قیمت آن را تداعی می نماید.


پیشنهادات

پیشنهادات حاصل از این مقاله را در سه بخش اجرایی، مدیریتی، و تحقیقاتی به صورت زیر ارائه می گردد:

الف- پیشنهادهای اجرایی

* با ورود کشور به ساز�
گزارش تخلف

برچسب: ارزیابی اثرات زیست محیطی ,توسعه پایدار , صنعت سیمان ,اقدامات اصلاحی ,EIA ,جلوگیری از اثرات مخرب ,پیش بینی آینده ,آلودگی های محیط زیست ,ارزیابی اثرات ,توسعه ,ارزیابی مستمر ,صنعت سیمان و ارزیابی آن ,ارزیابی محیط زیست ,توسعه و آمایش ,آمایش سرزمین ,,ضرورت ارزیابی اثرات زیست محیطی صنایع سیمان و نقش آن در توسعه پایدار,ضرورت ارزیابی اثرات زیست محیطی صنایع سیمان و نقش آن در توسعه پایدار,

موضوعات:ضرورت ارزیابی اثرات زیست محیطی صنایع سیمان و نقش آن در توسعه پایدار,
منبع:http://www.mohitesabs.blogsky.com
نوشته شده توسط محسن در پنجشنبه 17/09/1390 ساعت 20:05|+| نظرات(0)
بازدید از پست:14